Documentaire – Alleen Onder Elkaar

Na de voltooiing van de eerste short film met mijn team was er weinig tijd voor rust en reflectie. We moesten direct overschakelen naar een nieuw project: een korte documentaire. Wederom kregen we een hoop creatieve vrijheid: we mochten zelf een onderwerp en een invalshoek kiezen, en de mogelijkheden leken eindeloos. Makkelijk zou het echter niet worden; hoewel we ontzettend veel hadden geleerd van onze fictiefilm, vereist een documentaire logischerwijs een compleet andere aanpak. Geen voorgeschreven script of een nauwkeurig uitgestippeld storyboard, maar wel minstens zo veel voorbereiding – en een flinke dosis geluk.

Het Proces

Pre-productie: Het onderwerp

Het vinden van een geschikt onderwerp bleek een stuk meer tijd te kosten dan we aanvankelijk hadden geanticipeerd. Na een uitgebreid proces van brainstorming en research hadden we uiteindelijk twee pitches opgeleverd; een documentaire over het Transferium, een instelling voor jongeren met gedragsproblemen, en een documentaire over de woningnood in Nederland. Allebei zijn het interessante en actuele onderwerpen, maar we hadden onze twijfels of we deze onderwerpen recht konden doen in een format van acht minuten. Daarnaast bleef een ander idee telkens rondspoken in ons hoofd: een documentaire over eenzaamheid. Het was een flink risico om zo vlak voor de deadline nog over te stappen naar een geheel ander onderwerp, maar ik denk dat iedereen in de groep zich uiteindelijk het meest betrokken voelde bij dit idee. We zouden heel veel kanten op kunnen met eenzaamheid, en de creatieve mogelijkheden bleven zich opstapelen. Dit betekende wel dat al ons voorgaande onderzoek de prullenbak in kon – werk aan de winkel dus.

Eenzaamheid

Hoewel het enthousiasme binnen het team aanzienlijk was toegenomen door deze switch, bleven de vragen zich opstapelen. Wat zou onze doelgroep worden? Wie zouden we gaan interviewen, en wat wordt de definitieve invalshoek? Na een aantal uitgebreide discussies leek eenzaamheid onder jongeren ons het meest interessant, omdat het – in tegenstelling tot eenzaamheid onder ouderen – nog altijd een beetje in de taboesfeer hangt. We gingen daarom rondbellen met organisaties die zich inzetten voor eenzame jongeren, maar de reacties vielen tegen: geen van de instanties leek mee te willen werken. Ons oorspronkelijke idee om een dag mee te lopen met eenzame jongeren tijdens een bijeenkomst viel daarom in het water, en de tijd begon nu echt te dringen.

Hierop besloten we over te gaan op een nieuw plan. Om onze kansen op een interview te vergroten, hebben we er op het allerlaatste moment voor gekozen om óók oudere mensen te betrekken in onze documentaire. We zouden daarbij twee eenzame mensen uit twee verschillende generaties samenbrengen voor een gezamenlijk interview, waarin ze allebei zouden vertellen over hun eigen eenzaamheid.  Na een aantal oproepjes op de sociale media kanalen was het ons uiteindelijk gelukt om twee vrijwilligers te vinden, waarna het filmen kon beginnen.

Productie: het filmproces

Voor het opnemen van de documentaire hadden we een krappe drie dagen uitgetrokken. Op de eerste dag gingen we de straten op om interviews af te leggen met willekeurige voorbijgangers, om zo veel mogelijk verschillende opinies en ervaringen met betrekkingen tot eenzaamheid te verzamelen. De volgende dag vertrokken we naar Gouda, voor een uitgebreid interview met Caitlyn, een studente die zich weleens eenzaam voelt en dit onderwerp uit de taboesfeer wil loodsen. Ik was erg onder de indruk van de manier waarop ze voor de camera zo openlijk praatte over een gevoelig onderwerp als eenzaamheid; het maakte voor een bijzonder persoonlijk gesprek.

Tijdens onze derde en laatste filmdag stond er een hoop op het programma: in Amsterdam-Oost spraken we met onze tweede kandidaat, de 84-jarige Beppie die sinds het overlijden van haar man een stuk vaker eenzaam is. Daarna volgde het gezamenlijke interview, die het fundament van onze documentaire zou gaan worden. Hoewel Beppie en Caitlyn zich op totaal andere manieren eenzaam voelen, leverde het gesprek tussen de twee veel verbanden op die nuttig waren voor de rode draad van onze documentaire. Na afloop van het gesprek gingen we nog het laatste B-Roll materiaal filmen, waarna het monteren kon beginnen.

Post-productie: het montageproces

In tegenstelling tot een fictiefilm is het verloop van een documentaire natuurlijk niet te voorspellen als je hem nog niet gemaakt hebt. Je kunt van tevoren een structuur vastleggen en ruwe schattingen maken op basis van je onderzoek, maar tijdens het maken van de documentaire realiseerden we ons dat er naast een flinke dosis vakmanschap ook ontzettend veel geluk komt kijken bij het filmproces. Technische problemen kunnen de gehele documentaire in de soep laten lopen, evenals een interview zonder inspirerende antwoorden.

In onze originele visie zouden de straatinterviews bijvoorbeeld een aanzienlijk deel van onze documentaire in beslag nemen, maar het meeste materiaal dat we in de straten van Amsterdam hadden verzameld bleek niet bruikbaar. Het was tijdens het montageproces daarom even schrikken toen we onze visie drastisch moesten aanpassen: de straatinterviews moesten zo ver mogelijk naar de achtergrond worden geschoven.

Net als bij ons vorige project was ik medeverantwoordelijk voor de montage. Ditmaal was echter het gehele team een stuk meer betrokken bij dit proces, omdat ik het structureren van de documentaire ontzettend lastig vond. Het leggen van verbanden tussen de verschillende interviews is een flinke inspanning en vereist dat je al het opgenomen materiaal uit je hoofd kent. Pas na een paar dagen begonnen er steeds meer puzzelstukjes in elkaar te vallen. In de losse interviews van Caitlyn en Beppie vielen een paar interessante verbanden op, en in het gezamenlijke interview werden deze nog verder benadrukt: zowel Caitlyn als Beppie concludeerden bijvoorbeeld dat alleen zijn niet hetzelfde is als eenzaam zijn. Daarnaast was de chemie tussen Caitlyn en Beppie tijdens het gezamenlijke interview ontzettend leuk om te aanschouwen. Allebei spraken ze zich op een oprechte en liefdevolle manier uit voor de doorbreking van het taboe dat heerst op eenzaamheid. Achteraf gezien bleek het gebrek aan goede straatinterviews daarom een mazzeltje, omdat we zo een veel persoonlijker en intiemer verhaal hebben geschetst.

Het eindresultaat

Ik ben daarom ontzettend trots op ons eindproduct. Ondanks de flinke achterstand die we opliepen tijdens dit project, hebben we er denk ik het maximale uit kunnen halen. Het kleinschalige karakter van onze documentaire leent zich perfect voor een onderwerp als eenzaamheid. De persoonlijke verhalen die we tijdens het filmen hebben opgedaan vond ik inspirerend en het gaf ontzettend veel voldoening om de puzzelstukjes in elkaar te leggen. Hoewel mijn passie voor fictiefilms groter is dan die voor documentaires, heb ik door deze opdracht ontzettend veel respect gekregen voor documentairemakers. Het maken van een documentaire is zenuwslopend; niet alleen door alle technische aspecten, maar ook door het geluk dat er bij komt kijken. Hoe getalenteerd je ook mag zijn, je blijft grotendeels afhankelijk van externe invloeden. Uiteindelijk zijn we er ondanks de tegenslagen zonder al te veel kleerscheuren vanaf gekomen. Misschien niet altijd met talent, maar wat hadden we een geluk.

Onze promotieposter

Reacties zijn gesloten.

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑