The Invention of Lying (2009) – Filmrecensie

Op het eerste gezicht lijkt The Invention of Lying, de high-concept romantische komedie van de welbekende acteur en komiek Ricky Gervais, niet bepaald een hoofdpijndossier. Toch zette de film me verrassend genoeg lange tijd aan het denken. Ongetwijfeld langer dan de meeste kijkers die het absolute ongenoegen hadden om deze film te aanschouwen. De premisse van de film, een alternatieve realiteit waarin mensen niet liegen, is namelijk een veelbelovende. Hoe zou een wereld zonder leugens of bedrog eruitzien? Hoe zouden we ons gedragen in zo’n wereld? Wat zouden de machtsverhoudingen zijn, en hoe kan ik in deze realiteit nog supermarktcola in een veel te dure bioscoop naar binnen smokkelen? De film geeft genoeg stof tot nadenken, maar helaas doen Gervais en co-regisseur Matthew Robinson hier maar weinig mee.

Interessant high-concept idee

De film gaat direct vanaf het begin alle subtiliteit uit de weg, als we de knotsgekke Ricky Gervais – die praktisch zichzelf speelt in de gedaante van hoofdpersonage Mark Bellison – op geheel eigen wijze over de begintitels heen horen praten. Mark benadrukt nog even dat dit een alternatieve realiteit is waarin geen bedrog, vleierij of fictie bestaat. Leugens zijn simpelweg nog niet ‘ontdekt’, totdat hij zelf achter het bestaan komt als hij op een dag dringend geld nodig heeft om zijn huur te betalen. Hij vertelt zijn eerste leugen aan een bankmedewerker, die hem vervolgens zonder problemen veel meer geld verschaft dan zijn saldo aangeeft. Vanaf dat moment realiseert Mark zich dat de mogelijkheden eindeloos zijn.

In het begin zorgt de ‘iedereen-spreekt-de-waarheid’-truc voor een aantal vermakelijke scènes. We zien een eerste date tussen de onzekere Mark en zijn verwaande crush Anna (Jennifer Garner), die waarschijnlijk precies verloopt zoals je hem nu in je hoofd voorstelt. Daarnaast nemen we een kijkje op de werkvloer van de filmstudio waar Mark een scenarioschrijver is. Aangezien fictie geen ding is in deze wereld, zijn de films hier niks meer dan documentaires waar iemand verhalen uit de geschiedenisboeken voorleest. The Invention of Lying begint op deze wijze aardig – Ricky Gervais’ gortdroge humor en performances houden de boel redelijk overeind – en het idee dat we een wereld zonder leugens aanschouwen wist me best wel te intrigeren. Het liet me – lang na de aftiteling – nadenken over de vele dingen die anders zouden zijn. Van kleinere zaken, zoals de manieren waarop reclame wordt gemaakt en hoe we elkaar verhalen vertellen, tot de cruciale elementen van ons bestaan, zoals onze geschreven geschiedenis en de machtsverhoudingen in de wereld.  

Potentie onbenut

Helaas doet de film hier allemaal zo verdraaid weinig mee. Het is vooral teleurstellend dat het high-concept idee vrijwel niet terug te zien is in de setting en het décor van de film. Deze alternatieve realiteit wordt grotendeels geportretteerd als onze eigen realiteit, wat de geloofwaardigheid juist aantast. The Invention of Lying verwacht aan de ene kant van de kijkers dat ze zich een wereld voorstellen zonder leugens, bedrog of fictie. Tegelijkertijd bevinden Mark en zijn vrienden zich in een hyper-kapitalistisch Amerika, waar casino’s, grote banken en corrupte agenten gewoon een ding zijn en de machtsverhoudingen van de wereld precies hetzelfde lijken als in onze eigen bedrieglijke realiteit vol invloedrijke leugenaars. Het is allemaal enorm tegenstrijdig en ondoordacht.

De casino-medewerkers en de corrupte agenten zijn echter niet te beroerd om hun malafide praktijken openlijk uit te spreken naar voorbijgangers. Zo krijgt Mark te horen dat de gokkasten verkeerd afgesteld zijn, dat het huis op lange termijn altijd wint en dat de agent zelfs vaste tarieven heeft. Als je in een filosofische bui bent kan het natuurlijk leuk zijn om jezelf af te vragen of bedrog nog steeds bedrog is als van tevoren wordt aangegeven dat het bedrog is, maar ik kan me niet voorstellen dat de schrijvers van de film überhaupt zo ver hebben gedacht.

Laagdrempelige romcom

De schrijvers lijken zelf namelijk meer geïnteresseerd te zijn in het erbarmelijke romcom-gedeelte van de film. De opbloeiende relatie tussen Mark en Anna wordt uitvoerig behandelt, maar leidt uiteindelijk tot dezelfde eeuwige clichés van het genre en een hoop ongeïnspireerde scènes. Het grootste probleem is wellicht dat zowel Mark als Anna onuitstaanbare personages zijn. Vooral Jennifer Garner, die hiervoor een uitstekende performance leverde in het Oscar-winnende Juno, stelt enorm teleur. Naast het matige script waar ze mee moet werken, lepelt ze als een emotieloze robot haar sneren en ‘eerlijkheden’ op. De grappen over Mark’s gewicht en zijn mopsneusje gingen al snel vervelen en haar eeuwige verhaal over het vinden van een man met ‘goeie genen’ kwam me vanaf het begin al m’n strot uit. Anna’s botte opmerkingen en harteloze eerlijkheid zijn natuurlijk opzettelijk zo geschreven, maar het zorgde er uiteindelijk voor dat ik dit personage verafschuwde en juist zat te duimen voor Mark dat hij iemand anders tegen zou komen. Als de wereld van The Invention of Lying symbool staat voor een eerlijke wereld, mogen we denk ik met z’n allen in onze handjes knijpen dat we in staat zijn om te liegen.  

Teleurstellende humor

Ik begrijp natuurlijk dat The Invention of Lying geen ‘intellectuele’ film pretendeert te zijn, dus ik verwachtte geen diepgaande antwoorden op filosofische vraagstukken en heftige kritieken op ons functioneren in de maatschappij – hoewel dat waarschijnlijk voor een veel interessantere film had gezorgd. The Invention of Lying is natuurlijk vooral bedoelt als een platform voor de vele grappen van Ricky Gervais, maar ook deze stellen grotendeels teleur. Ik heb echt wel een aantal keer moeten lachen, maar na een tijdje is wel weer duidelijk dat de film niet verder komt dan de usual suspects: grappen over gelovigen en het Christendom – waarbij Gervais letterlijk en figuurlijk in Jezus van Nazareth verandert – en de eeuwige seks- en vrouwen-grappen (want vrouwen masturberen ook, haha). Het is ook zo verschrikkelijk on the nose allemaal. Een bejaardentehuis in de film heet letterlijk ‘Plek Waar Eenzame Oude Mannen Opgesloten Zitten’, en personages die niks meer zijn dan wandelende stereotypes lepelen allemaal ongevraagd hun stereotypische kenmerken op aan Mark.

Het is vooral gewoon erg jammer dat Gervais en Robinson voor deze richting hebben gekozen met dit concept. Als er iets langer was nagedacht over het script en het romcom-gedeelte aanzienlijk verder naar de achtergrond was geschoven, had dit een film met heel veel potentie kunnen zijn. Een film vergelijkbaar met Peter Weir’s The Truman Show, die naast haar humoristische aspecten ook complexe, diepgaande vraagstukken behandelt en waarbij elementen als de setting en het décor volledig in dienst staan van haar thema’s. The Invention of Lying heeft helaas echter niks van dat alles.

Kortom

The Invention of Lying is een bijzonder geval. De film blinkt uit in het wezen van middelmaat, met haar ondraaglijke personages, afgezaagde humor en laagdrempelige ‘romantiek’. Toch is het high-concept idee onironisch een bron van inspiratie voor me geweest, die me – tegen alle natuurwetten in – lange tijd bezig heeft gehouden. Een idee dat barstte van de mogelijkheden. Helaas leken Gervais en Robinson gewoon niet zo goed te weten wat ze met deze film aan moesten, wat uiteindelijk heeft geleid tot een teleurstellende box-office flop en een lelijke smet op het cv van Ricky Gervais. En dát is beslist geen leugen. 

Waardering: 2.5 uit 5.

Reacties zijn gesloten.

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑